page contents
Politie / Police

Dutchhelmets

De Nederlandse stalen helm 1916-1992


Politie helmen / Police helmets


Om te begrijpen hoe de verschillende helmen en in sommige gevallen ook waarom verschillende decals zijn intrede deden bij de Nederlandse politie gedurende de Duitse bezetting, is het van belang om te begrijpen hoe de voor-oorlogse politie organisatie door de Duitse bezetter werd gereorganiseerd. Hieronder een korte uitleg:


Na de Nederlandse capitulatie op 15 mei 1940, werd de Nederlandse Krijgsmacht vrij snel door de Duitse bezetters gedemobiliseerd. Hierdoor raakte de Koninklijke Marechaussee haar militaire politietaak kwijt en ook haar predicaat “Koninklijke” werd ontnomen. De Marechaussee werd een rijkspolitiekorps die onder het gezag van het departement van Justitie opereerde.

In maart 1941 werd de Rijksveldwacht opgeheven als organisatie en het personeel  opgenomen in de Marechaussee. De Gemeenteveldwacht werd op 1 december 1942 opgeheven, waarbij het grootste deel van het personeel overgeheveld werd naar de Gemeentepolitie.

 

In het voorjaar van 1941 werd de Politie Opleiding Bataljon (P.O.B.) te Schalkhaar opgericht en werd ook de eerste Gesloten eenheid in Amsterdam opgericht. De P.O.B. werd formeel bij de Marechaussee en latere Gendarmerie ondergebracht.

Per 1 januari 1942 werden de Gemeentepolitiekorpsen uit Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Groningen, Eindhoven, Arnhem, Haarlem en de Marechaussee een Staatspolitie.

Het grootse deel van de Marechaussee werd ondergebracht onder de Staatspolitie en werd hernoemd naar Gendarmerie. Een klein deel behield de naam Marechaussee en werd verantwoordelijk voor het platteland. Zowel Gendarmerie als Marechaussee behield de gesloten springende granaat als korps embleem. Bij de Gemeentepolitie werden de gemeentewapens als embleem afgeschaft en kregen zij de klimmende leeuw uit het Rijkswapen als korps embleem.  In 121 middenkleine gemeentes bleef de Gemeentepolitie actief. In de overige gemeentes werd de Gendarmerie ingezet als Staatspolitie.

 

Gedurende de bezettingsjaren werd de stalen helm gedragen door de Staatspolitie. Bij de Gemeentepolitie kwam deze uitrustingstuk te vervallen, behalve bij de acht Gemeentepolitiekorpsen die tot Staatspolitie werden genoemd.

In het algemeen werden de gebruikte helmen van Nederlandse model als 'stalen helm' aangeduid. Deze helmen worden ook wel als m39 aangeduid, ongeacht het model, wat zeer waarschijnlijk te maken heeft met de vooroorlogse helm m33 en m38 die door de Koninklijke Marechaussee in 1939 werd ingevoerd.



De gebruikte helmen tijdens de bezettingsjaren.

 

Gedurende de bezettingsjaren is er een grote diversiteit aan helmen in gebruik geweest bij de verschillende Politie eenheden. We kunnen de helmen in de volgende hoofdgroepen onderscheiden:

 

  • De vooroorlogse Politie helmen; de m16, de stalen helm, de m33 en m38 Kon. Marechaussee, de Franse m15 Casque Adrian, de Franse m26 en de Belgische m31.
  • De door de Duitsers buitgemaakte vooroorlogse Nederlandse legerhelmen. Een deel van deze partij werd overgedragen aan de Politie. Deze helmen bestonden uit de modellen m16, m27, m33, m38 en KNIL helmen.
  • Een partij m38 helmen die na de capitulatie besteld werden door de Marechaussee. De laatste bestelling was in april 1941. Deze helmen waren identiek aan de vooroorlogse model.
  • m38C helmen die gedurende de bezettingsjaren aangekocht werden bij Verblifa. Dit waren helmen die van hetzelfde model waren als de vooroorlogse stalen helmen, echter in de loop der jaren werden zij van een steeds slechtere kwaliteit. Er werden ook m38C helmen geleverd zonder omvelsde rand, de zogenaamde “halzensnijders”.
  • De Duitse model helmen die langzamerhand werden ingevoerd vanaf 1942. Het betrof alle bekende militaire modellen (m35, m40 en m42) maar ook de civiele model m34.


Bron: Dutchhelmets.OV.005.HELMEN IN GEBRUIK BIJ DE POLITIE TOT 1946



Nederlandse model helmen voorzien van Gendarmerie decals.

 

De Marechaussee werd vanaf 1 januari 1942 als eenheid onderverdeeld bij de Staatspolitie en werd vanaf dan Gendarmerie genoemd. De gesloten springende granaat werd door middel van een decal vanaf (waarschijnlijk begin/medio) 1943 op een deel van de stalen helmen aangebracht.


De gesloten springende granaat werd op de helmen van Nederlandse model aan de rechterzijde geplaatst. Aan de linkerzijde werd een decal geplaatst in de vorm van een schild met de Nederlandse driekleur, schuin aflopend. Het is niet met zekerheid te zeggen hoeveel Gendarmerie helmen met decal in gebruik zijn genomen, echter dan het een kleine aantal betreft is wel duidelijk. Decals zijn in ieder geval op de volgende helmen aangebracht:

  • Op (een aantal) helmen m16 die vanaf mei 1940 in gebruikt werd genomen door de Marechaussee,
  • Op (een deel) van de vooroorlogse legerhelmen die vanaf mei 1940 in gebruik werd genomen door de Marechaussee,
  • Op (een deel) van de vooroorlogse helmen m33 en m38 in gebruik genomen door de Koninklijke Marechaussee en op de helmen m38 die voor de capitulatie waren besteld en die tijdens de Duitse bezetting werden geleverd aan de Marechaussee.

 

De door de Gendarmerie gebruikte helmen van Nederlandse model waren of glimmend zwart of mat zwart van kleur. Decals komen voor zowel op glimmend zwarte alsook op mat zwarte helmen. De Gendarmerie helmen welke voorzien van decals, hebben in ieder geval dienst gedaan in Utrecht en bij de Politie Opleiding Bataljon te Schalkhaar. Waarschijnlijk zijn deze helmen ook op beperkte schaal in Den Haag gebruikt.


Bron: DUTCHHELMETS.OV.005.HELMEN IN GEBRUIK BIJ DE POLITIE TOT 1946



Duitse model helmen voorzien van Gemeentepolitie decals.

 

De helmen naar Duits model werden in gebruik genomen door het personeel in opleiding bij de P.O.B. te Schalkhaar. De P.O.B. was formeel ingedeeld bij de Marechaussee en de latere Gendarmerie. In eerste instantie werden Duitse model helmen in het zwart ingevoerd zonder aangebrachte emblemen. Later werd een deel van de Duitse model helmen voorzien van decals. Anders als bij de helmen van Nederlandse model, werd de decal met de geopende springende granaat aan de linkerzijde geplaatst.

Op de rechterzijde van de Duitse model helmen werd een decal geplaatst met de afbeelding van de klimmende Leeuw, een verwijzing naar de Gemeentepolitie.

 

Deze helmen waren afkomstig uit Duitse voorraden en werden in het mat zwart overgespoten.

In eerste instantie werden enkele helmen voorzien van hand geschilderde emblemen. De springende granaat werd op de linkerzijkant geschilderd, bovenop een blauwe achtergrond die de vorm van een schild had. Later, omstreeks 1943, werden de helmen voorzien van decals. Er zijn bij mij twee verschillende varianten van decals waarop de springende granaat is afgebeeld. Er is bij mij één Duitse helm model m40 bekend waar beide oorspronkelijke Polizei decals nog zichtbaar zijn onder de mat zwarte verf. Hier bovenop zijn de Gemeentepolitie decals geplaatst.

De Duitse model helmen met decals werden op de P.O.B. te Schalkhaar gebruikt en door Gesloten eenheden van de Gemeentepolitie. In ieder geval werden helmen naar Duits model, voorzien van Gemeentepolitie decals, door Amsterdamse Gesloten eenheden in gebruik genomen vanaf augustus 1943. In Rotterdam werden Duitse model helmen gebruikt zonder de Gemeentepolitie decals.


Bron: DUTCHHELMETS.OV.005.HELMEN IN GEBRUIK BIJ DE POLITIE TOT 1946



Enkele door de Staatspolitie gebruikte hoofddeksels.


Nederland, Nederlands, Nederlandse, helm, helmen, staal, staalhelm, oorlogshelm, legerhelm, leger, buiten, buitenhelm, binnen, binnenhelm, binnenwerk, werk, eerste, tweede, wereldoorlog, eerstewereldoorlog, tweedewereldoorlog, wereld, oorlog, 1e, 2e, 1st, 1ste, 2de, wo1, ww1, wwI, I, II, wo2, ww2, wwII, Koninklijk, Koninklijke, Marechaussee, Politie, Staatspolitie, gemeente, Gemeentepolitie, Rijk, Rijks, Rijkspolitie, Schalkhaar, Schalkhaarders, veldwacht, rijksveldwacht, veldwachter, karabijnbrigade, stormbrigade, karabijn, storm, brigade, POB, Opleiding, Bataljon, gesloten, eenheid, eenheden, gestapo, collaboratie, collaborateur, WA, weerafdeling, weer, afdeling, NAD, arbeids, dienst, arbeidsdienst, wolfhaak, wolfshaak, verzet, decal, BS, NBS, binnenlandse, strijdkrachten, BSB, DSI, UIM, AT, SF, Special, Forces, speciale, troepen, oefening, herhaling, herhalings, herhalingsoefening, motorrijders, bezetting, capitulatie, bevrijding, helmembleem, embleem, helmplaat, plaat, kinriem, sluiting, holniet, klinknagel, stempel, gevechtshelm, composiet, kevlar, pet, plat, platte, schirmmutze, kepie, baret, muts, hoed, Netherland, Netherlands, Dutch, liner, steelhelmet, steel, police, policehelmet, occupation, Niederlande, stahlhelm, stahlhelme, stahl, helme, polizei, schutzmannschaft, Pays, Bas, Pays-Bas, casque, d’acier, acier, mle, hembrug, artillerie, inrichtingen, AI, verblifa, VB, CM, Centrale, Magazijnen, m15, adrian, m16, m22, m26, m27, m27ge, ge, m28, m31, m33, m34, m35, m38, m38C, m40, m40C, m42, m53, troepenhelm, m95, rabintex, mkI, mk1, mkI*, mk1*, mkII, mk2, mkIII, mk3, mkVI, mk6, mk, RAC, HSRAC, Talker, m1, liner, shell, RBH, 303AU, AS, 501